พจนานุกรม Web3

ERC-4337 เป็นมาตรฐานที่เปลี่ยน UX ของ wallet จาก geek tool เป็น consumer product. แทนที่จะให้ user สร้าง EOA (Externally Owned Account) ด้วย seed phrase 12 คำ ระบบสร้าง smart contract wallet ให้แทน — ทำให้ login ด้วย email หรือ social ได้, sponsor ค่า gas ให้ user, ตั้ง spending limit ได้, recover wallet ได้ผ่าน social.

Allowance เป็นกลไกของ ERC-20 ที่ให้เจ้าของ token approve ให้ contract อื่นเช่น DEX หรือ vault หยิบ token จำนวนหนึ่งจาก wallet ไปใช้ได้ โดยไม่ต้องโอนล่วงหน้า. เป็นพื้นฐานของ DeFi ทุก protocol.

AMM (Automated Market Maker) เช่น Uniswap คือ smart contract ที่เก็บ token 2 ตัวใน pool. ใครก็ swap ได้ — ราคาคำนวณจาก reserve ratio ตามสูตร x·y=k. ไม่มี matching engine, ไม่มี order book.

approve() เป็น function มาตรฐานของ ERC-20 ที่ user เรียกก่อน swap/lend/stake — บอก contract ปลายทางว่ายอมให้หยิบ token ได้กี่หน่วย. ทุก DApp ที่ใช้ token จะมีขั้นตอน approve ก่อน action จริง 1 ครั้ง.

Attestation คือการที่ wallet หนึ่ง 'รับรอง' บางอย่างเกี่ยวกับ wallet อื่น เช่น ผ่าน KYC, จบหลักสูตร, เข้า event. ผ่านมาตรฐาน EAS (Ethereum Attestation Service) สามารถเก็บ structured data ลง chain โดยไม่ต้อง deploy contract ใหม่.

Smart contract audit เป็นกระบวนการที่ทีม security เช่น OpenZeppelin, Trail of Bits, Spearbit อ่าน code ทีละบรรทัด หา bug, reentrancy, integer overflow, access control hole. ค่าใช้จ่ายตั้งแต่ $20k ถึง $200k+ ตามความซับซ้อน.

Base URI เป็น string ที่ contract ของ NFT collection เก็บไว้ แล้ว append id ของ token ต่อท้ายเมื่อมีคนถาม tokenURI. เช่น base = 'ipfs://Qmxxx/' แล้ว tokenURI(7) = 'ipfs://Qmxxx/7.json'. ประหยัด storage on-chain.

Block explorer เป็นเว็บที่ index ข้อมูลทั้งหมดบน blockchain ให้ดูได้ — transaction, address, contract, token transfer. โปร่งใส 100% เพราะ blockchain เป็น public ledger. CUVETSMO ใช้ BaseScan (sepolia.basescan.org สำหรับ testnet).

Blockchain คือ database ที่ replicate ไปยังคอมพิวเตอร์หลายพันเครื่องทั่วโลก. การเขียนข้อมูลใหม่ (block) ต้องผ่าน consensus ของหลายๆ node, ทำให้ไม่มีใครแก้ย้อนหลังหรือลบได้. Bitcoin (2009) เป็น blockchain แรกที่ใช้งานจริง; Ethereum (2015) เพิ่ม smart contract.

Bug bounty คือ การที่ protocol ตั้งเงินรางวัลขั้นบันได (เช่น $10k–$1M) ให้คนที่หา bug แล้วรายงานก่อนใช้โจมตี. ใหญ่ที่สุดคือ Immunefi marketplace. รางวัลเป็น % ของ TVL ที่ปกป้องไว้.

ใน ERC-4337 user ไม่ได้ส่ง transaction ตรง แต่ลงนาม UserOperation แล้วส่งให้ bundler. Bundler รวม UserOps จากหลายคนเป็น 1 tx ที่เรียก EntryPoint contract — efficient + sponsor gas ได้.

burn() เป็น function ที่ส่ง token ไป address 0x000...0 (dead address) ลด totalSupply ถาวร. ใช้ใน deflationary token, redemption flow, หรือลบ NFT/SBT ที่ผิดพลาด.

Censorship resistance หมายถึงโครงสร้างที่ไม่มีจุดเดียว (node, validator, รัฐบาล) สามารถบล็อก transaction ของ wallet ใด wallet หนึ่งได้ตลอดไป — เพราะถ้า node A ปฏิเสธ ก็ยัง node B ที่ยินดีรวม. L2 ที่มี sequencer เดียวจะ resistance น้อยกว่า L1.

EIP-1167 'Minimal Proxy' เป็นเทคนิคที่ลด deploy gas จาก ~2M เหลือ ~50k โดย deploy proxy ตัวเล็กที่ delegatecall ไปยัง implementation ตัวเดียว. ใช้ใน factory pattern กับ The Lab ของเรา.

DAO คือ smart contract ที่จัดการกฎเกณฑ์การตัดสินใจของกลุ่ม — เสนอ proposal, vote, execute อัตโนมัติ. สมาชิก vote ได้ผ่าน token (governance token) หรือ SBT (one-person-one-vote).

DeFi คือ ecosystem ของ smart contract ที่ทำหน้าที่แทน bank/broker — swap (Uniswap), lend (Aave), derivative (GMX), stablecoin (DAI). ทุก protocol โปร่งใส ตรวจสอบ code ได้ แต่ก็มี risk จาก smart contract bug.

EAS (attest.org) คือ infrastructure layer ที่ให้ใครก็ตามนิยาม schema (เช่น 'ผ่าน KYC', 'จบคอร์ส X') แล้วออก attestation ลง chain โดยไม่ต้อง deploy contract เอง. รองรับทั้ง on-chain และ off-chain mode.

EIP-712 บอก format การ sign message ที่มี structure (name, type, value) ทำให้ wallet โชว์ field-by-field ใน prompt — user เห็นชัดว่ากำลังเซ็นอะไร. ใช้ใน permit (gasless approve), Snapshot vote, OpenSea listing.

EIP-4337 deploy ระบบ smart contract account แบบ in-protocol simulation ผ่าน EntryPoint + Bundler + Paymaster — ทำงานได้บน EVM chain ทุกตัวโดยไม่ต้อง fork. คือฐานของ embedded wallet ยุคใหม่.

ERC-20 คือ interface มาตรฐานของ fungible token บน Ethereum — กำหนด function เช่น transfer, balanceOf, approve. ทำให้ wallet/exchange/DApp ทุกตัวอ่านและส่งเหรียญแบบเดียวกันได้.

ERC-721 กำหนดให้ token แต่ละตัวมี id เฉพาะและ metadata ไม่ซ้ำกัน. ใช้สำหรับ digital art, ที่ดินใน metaverse, ตั๋ว event, certificate.

ERC-1155 ออกแบบสำหรับ game items — ใน contract เดียวเก็บได้ทั้งดาบ (NFT, id ไม่ซ้ำ) และ gold (fungible, มีหลายเหรียญ). ประหยัด gas เพราะ batch transfer ได้.

Factory เป็น contract ที่ฝัง implementation address ไว้แล้ว user เรียก createXxx() → factory deploy clone (EIP-1167) ของ implementation นั้น → คืน address ใหม่. ลด gas และ centralize logic ของ collection ทุกตัว.

Faucet เป็น smart contract หรือเว็บที่แจก test ETH (เช่น Base Sepolia ETH) ให้ developer ทดสอบโดยไม่ต้องใช้เงินจริง. มี rate limit (เช่น 0.01 ETH ต่อวัน) ป้องกัน abuse.

Finality หมายถึงเวลาที่ chain garantuee ว่า block จะไม่ถูก revert. Ethereum L1 มี 'economic finality' หลัง 2 epochs (~12 นาที). L2 finality ขึ้นอยู่กับ challenge period (Optimistic = 7 วัน) หรือ ZK proof time (ZK rollup = นาที).

Fungible คือคุณสมบัติของสิ่งที่ทุกหน่วยมีค่าเท่ากันและสับเปลี่ยนได้. เงิน, ทอง, ETH, USDC เป็น fungible. รูปภาพต้นฉบับ, ตั๋วเครื่องบินที่จองชื่อแล้ว, ปริญญาบัตร เป็น non-fungible.

Gas คือหน่วยวัด computation ของ transaction บน Ethereum. ราคาต่อหน่วย (gas price, gwei) ผันแปรตาม demand. Total fee = gas used × gas price. บน L2 อย่าง Base ค่า gas ถูกกว่า mainnet 10–100x.

Governance ใน web3 มักหมายถึงระบบที่ token หรือ SBT holder เสนอและ vote เปลี่ยนพารามิเตอร์ของ protocol — เช่น แก้ค่า fee, อนุมัติ treasury spend, ปลด council. Implementation นิยมคือ Governor (OpenZeppelin) + Timelock.

Governor เป็น contract pattern ที่ implement Compound-style governance: propose → vote → queue → execute. ทำงานคู่กับ Timelock (เก็บ tx รอ delay ก่อน execute) และ Token (ใช้นับเสียง).

Hash function เช่น keccak256 รับข้อมูลขนาดเท่าไหร่ก็ได้ คืน string ยาว 32 byte ที่เป็น deterministic. ใช้ทำ transaction id, address derivation, signature input, commitment scheme.

เมื่อ LP ฝาก token A+B ใน pool, ราคา 2 ตัวเลื่อนแบบ asymmetric, AMM rebalance ratio ทำให้ LP มี token ราคาตกมากขึ้น. ค่าขาดทุน 'impermanent' จะกลายเป็น real ถ้า withdraw ในตอนนั้น.

IPFS เป็น protocol เก็บไฟล์แบบ content-addressed — ชี้ไฟล์ด้วย hash (CID) แทน URL. ไฟล์เดิม hash เดิมเสมอ. ใช้เก็บ metadata + image ของ NFT บ่อย เพราะ on-chain เก็บเองแพง.

L2 (Layer 2) เป็น chain ที่ใช้ Ethereum mainnet เป็น base layer สำหรับ security แต่ประมวลผล transaction บน L2 เอง — gas ถูกลง 10–100x, throughput สูงขึ้น. มี 2 แบบหลัก: optimistic rollup (Base, Optimism, Arbitrum) และ ZK rollup (zkSync, Linea).

Liquidity pool เป็น core primitive ของ DeFi — LP (Liquidity Provider) ฝาก token A+B เข้า pool ในอัตราเท่ากันตามราคาตลาด, ได้ค่า fee จากทุก swap. AMM ใช้ pool คำนวณราคา.

Mainnet คือ network จริงของ blockchain แต่ละตัว — Ethereum Mainnet, Base Mainnet, Polygon. Token, NFT, contract บน mainnet มีมูลค่าจริง.

Mempool เป็น public buffer ของ tx ที่ wallet broadcast ออกมา รอ validator/sequencer หยิบเข้า block. Tx ที่ตั้ง gas สูงจะถูกหยิบก่อน (priority). MEV searcher จับตา mempool แบบ realtime หาช่อง arbitrage.

Metadata คือ object {name, description, image, attributes} ที่อ้างผ่าน tokenURI. มาตรฐาน OpenSea คือ JSON บน IPFS. ใน CUVETSMO Vet SBT Card metadata เก็บ year, faculty, badge list.

MEV คือกำไรที่ผู้มีอำนาจจัดเรียง transaction (validator บน L1, sequencer บน L2) ทำได้ — เช่น front-run swap ใหญ่, sandwich attack, arbitrage. โครงการ MEV-Boost ทำให้ tx ราคาดีกระจายไปทุก validator แทนกระจุกที่ตัวเดียว.

Mintable contract มี function mint() ที่จำกัดสิทธิ์ผ่าน access control (owner, role). ตรงข้ามกับ fixed supply ที่ supply กำหนดตอน deploy ไม่ได้เพิ่มอีก.

NFT (Non-Fungible Token) คือ token ที่มี id เฉพาะและ metadata (รูป, ชื่อ, attributes) ไม่ซ้ำกัน. ตรงข้ามกับ fungible token เช่น USDC ที่ทุกเหรียญแลกกันได้. ส่วนใหญ่ใช้ ERC-721 หรือ ERC-1155.

Non-fungible หมายถึง asset ที่แต่ละหน่วยมี id หรือคุณสมบัติเฉพาะที่แตกต่าง. NFT (ERC-721) เป็นตัวอย่างทาง chain. เลขทะเบียนรถ, ใบรับรอง, ที่ดิน, ภาพต้นฉบับ เป็น non-fungible โลกจริง.

Smart contract อ่านโลกภายนอกไม่ได้โดยตรง. Oracle เช่น Chainlink, Pyth, RedStone เป็น service ที่รวบรวมข้อมูลจาก source ที่ไว้ใจได้ ลงทะเบียนบน chain ให้ contract อ่าน. Oracle attack เป็นช่องโหว่ DeFi ใหญ่.

Paymaster เป็น component ของ ERC-4337 ที่ deposit ETH ไว้กับ EntryPoint แล้วยอมจ่าย gas ให้ UserOp ตามเงื่อนไข (whitelist, signature, token swap). โครงการ CDP ของ Coinbase ก็ให้ free paymaster credits.

OpenZeppelin Pausable mixin ให้ contract มี flag paused + modifier whenNotPaused. ตอนเจอ exploit จริง admin pause ทุกการเคลื่อน asset เพื่อ defend. trade-off คือ centralization risk.

Private key เป็น secret number ที่ใช้ sign transaction. ทุก wallet มี private key 1 ตัว. ถ้าหาย = สูญทุก asset ใน wallet. ถ้าโดน leak = ใครก็ใช้ wallet ได้. การเก็บคือเรื่องใหญ่ — hardware wallet, mnemonic phrase, social recovery.

Proxy pattern แยก storage (อยู่บน proxy) ออกจาก logic (อยู่บน implementation). Admin สั่ง upgrade implementation ใหม่ได้ — storage ไม่หาย. Trade-off คือต้องไว้ใจ admin ไม่กดปุ่ม malicious.

Public key (และ address ที่ derived มา) สามารถแชร์ public ได้ — เหมือนเลขบัญชี. ใครก็ส่ง token/NFT มาได้. แต่ใช้รับอย่างเดียว ไม่ใช่ส่ง — ต้อง private key ค่อย sign transaction ส่งออก.

Quorum ใน DAO คือ % ของ token supply (หรือจำนวน SBT holder) ที่ต้อง vote ก่อน proposal จะถือว่าผ่าน — ป้องกัน proposal ผ่านด้วยเสียงเล็ก ๆ. CUVETSMO Governor กำหนด quorum 10% ของ SBT holder ที่ active.

Rollup ทำงานโดยรวม tx หลายร้อยตัวบน L2 แล้ว post 'summary' (calldata) ลง L1 mainnet. 2 แบบหลัก: Optimistic (สมมติว่าถูก, มี challenge period 7 วัน) และ ZK (มี cryptographic proof, finality ไว). Base ใช้ Optimistic rollup.

EIP-2981 'NFT Royalty Standard' ให้ contract บอก marketplace ว่าทุกการ resale ต้องส่งค่า royalty (เช่น 5%) ให้ address X. Marketplace ใหญ่บางตัว (Blur) ละเลย royalty ทำให้ creator เสียรายได้.

SBT (Soulbound Token) คือ NFT ที่ disable transfer function ทำให้โอนหาคนอื่นไม่ได้. ใช้แทน identity, credential, achievement — สิ่งที่ไม่ควรซื้อขายได้ (เช่น ปริญญาบัตร, attendance record).

Schema ใน EAS กำหนดว่า attestation type นี้มี field อะไรบ้าง (เช่น 'courseId: string, grade: uint8'). Schema มี UID ของตัวเอง คนอื่นใช้ schema เดิมออก attestation ของตัวเองได้ — เกิด ecosystem ของ credential ที่ตีความเหมือนกัน.

Sequencer คือ component กลางของ L2 rollup ที่รับ tx จาก user เรียงลำดับ, รัน execution, สร้าง batch ส่งขึ้น L1. ปัจจุบัน Base, Optimism, Arbitrum ใช้ sequencer เดียว (ทีม core) ซึ่งทำให้ censorship resistance ต่ำกว่า L1 — แต่กำลังพัฒนา decentralized sequencer.

Signature คือผลของการ encrypt hash ของ message ด้วย private key. ใครก็ verify ได้ว่ามาจาก wallet นี้จริง (ใช้ public key verify). ไม่ต้องส่ง transaction บน chain = ฟรี, ใช้บ่อยในการ login DApp และ off-chain vote (Snapshot).

Slippage เกิดจาก 2 สาเหตุ: (1) ราคา pool เลื่อนระหว่าง user กดปุ่มกับ tx confirm, (2) order ใหญ่เทียบ pool ทำให้ราคาขยับ. user ตั้ง slippage tolerance (เช่น 0.5%) — เกินกว่านั้น tx revert.

Smart contract คือ code (เขียนด้วย Solidity บน EVM chain) ที่ deploy แล้วทำงานเหมือนเครื่องอัตโนมัติ — ใครเรียก function ก็ทำตาม logic เดียวกัน, โปร่งใส, แก้ไม่ได้ (ยกเว้นออกแบบเป็น upgradable proxy).

Soulbound เป็นแนวคิดที่ Vitalik เสนอ ปี 2022 — credential, identity, reputation ไม่ควรซื้อขายได้. SBT คือ implementation ที่ปิด transfer function (override revert).

Staking มี 2 ความหมายหลัก: (1) Proof-of-Stake validator ล็อก ETH เพื่อ propose block ได้รางวัล + ถูก slash ถ้าโกง. (2) DeFi user ล็อก token ใน vault รับ APY จาก protocol revenue.

Testnet คือ blockchain network ที่จำลอง mainnet — มี faucet แจก test ETH ฟรี, ทุก asset มูลค่า 0, ใช้สำหรับ developer ทดสอบก่อน deploy mainnet. ตัวอย่าง: Base Sepolia, Ethereum Sepolia, Polygon Amoy.

Token เป็น generic term ของ asset บน chain — เหรียญ (เช่น USDC, ETH), NFT (เช่น CryptoPunks), governance token (เช่น UNI ของ Uniswap). แต่ละตัวมี smart contract เป็นของตัวเอง.

tokenURI(id) เป็น function มาตรฐาน ERC-721 ที่คืน string URI (HTTP/IPFS/data:) ชี้ไปยัง JSON metadata. Marketplace (OpenSea) เรียก function นี้แสดงรูป + name + attributes.

Transaction (tx) คือ message ที่ส่งให้ chain — มี from address, to address, value (ETH), data (function call), nonce, gas. หลัง confirm จะถูกเก็บใน block ถาวร ดูได้บน block explorer.

transfer() เป็น function มาตรฐานทั้ง ERC-20 และ ERC-721. เพียง wallet ปลายทาง address — chain เปลี่ยน balance/owner ทันที (atomic, 1 block). SBT ปิด transfer ทำให้โอนหากันไม่ได้.

Upgradeable contract ใช้ proxy pattern + storage layout fix + admin role. trade-off: ได้ flexibility แต่ user ต้องไว้ใจ admin (เพราะ admin upgrade เป็น code อะไรก็ได้). Best practice ใส่ timelock + multisig + on-chain governance.

ใน Ethereum Proof-of-Stake validator ต้อง stake 32 ETH ขั้นต่ำ. ทุก 12 วินาที (1 slot) random เลือก 1 validator propose block และ committee attest. ถ้าโกง ถูก slash (โดน burn ETH).

Wallet เก็บ private key (หรือ shards ของมัน) ของ user และ sign transaction. แบ่งเป็น hot wallet (online, สะดวก, เสี่ยงกว่า — เช่น MetaMask, Privy) กับ cold wallet (offline, ปลอดภัย, hardware — เช่น Ledger, Trezor).

WalletConnect (เพิ่งเปลี่ยนชื่อเป็น Reown) คือ protocol ที่ทำให้ DApp บน browser desktop เชื่อมกับ wallet บนมือถือผ่าน QR scan — ทุก transaction จะถูกส่งไปขอ confirm บนมือถือก่อน sign.

Yield farming คือ strategy ที่ user หมุนเงินผ่านหลาย protocol เพื่อสะสม reward token + LP fee. ความเสี่ยง: smart contract bug, impermanent loss, token price crash. ยุค 2020–21 ฮิตมาก (DeFi Summer).